PSS Vrbas - Zagađivanje zemljišta i mere zaštite

Zagađivanje i zaštita zemljišta

Zemljište je osnova za poljoprivrednu proizvodnju, a time i uslov za opstanak ljudskog roda. Predstavlja značajno prirodno dobro za čije stvaranje i obnovu je neophodno puno vremena. Da bi se formirao sloj zemljišta debeo 2-3 cm potrebno je 200-1000 god. Zbog toga, sa stanovišta ljudskih generacija ono se može smatrati konačnim dobrom.

Zemljište se danas sve više zagađuje, jer se zbog nastalog rasta populacije i ubrzanog ekonomskog razvoja sve intezivnije iskorišćava. Istovremeno se na zemljište odlaže veliki deo otpadnih materija koji nastaju u mnogobrojnim ljudskim aktivnostima. Sve ovo utiče na normalno funkcionisanje zemljišta te dolazi do njegovog zagađenja i različitog oblika oštećenja.

Degradacija zemljišta

Može se javiti u više oblika kao posledica inteziviranja različitih ljudskih aktivnosti:

·         Erozija - predstavlja najrasprostranjeniji i najteži oblik degradacije zemljišta. Kretanjem po površini zemljišta vetar i voda pokreću površinske čestice zemljišta i pomeraju ga sa jednog mesta na drugo. U poslednje vreme proces erozije je povećan zbog sve intezivnije seče šuma, uništavanja vegetacije, nekontrolisane ispaše... Samo na teritoriji srbije se zbog dejstva erozije godišnje izgubi oko 25000 ha obradivog zemljišta.

Mere zaštite od erozija: održavanje odgovarajućeg vegetacionog pokrivača (tokom zime ne praktikovati ostavljanje golog zemljišta), sađenje drveća kao vetrozaštitnog pojasa, nekorišćenje zemljišta za ispašu u smislu preventivne mere, građenje parcijalnih brana koje će sprečiti vodu da utiče u jarkove.

·         Acidifikcija - dolazi zbog prekomerne upotrebe azotnih đubriva u poljoprivredi, isušivanja zemljišta i aerozagađenja. I ovaj proces je u poslednje vreme ubrzan, a na ovaj način može doći do smanjenja plodnosti zemljišta i promene njegovog puferskog kacaciteta.

Mere zaštite od acidifikcije: analiza zemljišta u labortatoriji i pridržavanje preporučenih količina azatnih đubriva koje zadovoljavaju porebe biljaka, dobijenih od stručnih lica.

·         Zbijanje - nastaje usred pogrešne upotrebe različitih poljoprivrednih mašina u toku pripreme zemljišta. Usled zbijanja zemljište gubi poroznost, narušava se odnos vode i vazduha u zemljišta što nije dobro po kvalitet zemljišta kao ni za biodiverzitet.

Mere zaštite: tokom obrade zemljišta ne koristiti teške mašine na zemljištima koja nisu predviđena za takvu obradu. Ne vršiti obradu teškim traktorima na vlažnim zemljištima, obrađivati zemljište na preporučenu dubinu za biljnu vrstu koja se gaji.

·         Salinizacija - Kad duži vremenski period preko zemljišta prelazi voda sa visokom koncentracijom soli dolazi do njenog nagomilavanja posle evaporacije vode. Visoke koncentracije soli u zemljištu nepovoljno utiču na razvoj biljaka

·         Desertacija - predstavlja posledicu interakcije nepredvidljivih klimackih varijacija i neodgovarajućeg korišćenja zemljišta, te dolazi do nestanka ili oštećenja biološkog potencijala zemljišta.

Ostali zagađivači zemljišta:

·         Teški metali - se prirodno nalaze u zemljištu ali su u poslednje vreme njihove koncentracije u zemljištu naglo porasle usled različitih ljudskih aktivnosti. U zemljištu su metali uglavnom vezani za mineralne čestice, odakle se otpuštaju pod određenim uslovima. Mogu se uključiti u lanac ishrane putem konzumiranih biljaka i tako delovati toksično.

·         Pesticidi - zbog intezivne upotrebe u poljoprivredi zemljište je značajno zagađeno pesticidima. Pesticidi su vrlo otporni i dugo ostaju u zemljištu. Njihovo prisustvo u zemljištu negativno utiče na floru i faunu u zemljištu, smanjuje plodnost zemljišta i dovodi do zagađenja podzemnih voda.

·         Nitrati i fosfati - Azot i fosfor su neophodni za rast i razvoj biljaka, ali njihova prekomerna upotreba može dovesti do zagađenja površinskih i podzemnih voda.