KALEMLJENJE OČENJEM-Vladimir Čolović

Savetodavac MSc Vladimir Čolović, PSS Institut Tamiš

KALEMLJENJE OČENJEM

 

Kalemljenje je jedan od najčešće primenjivanih načina vegetativnog razmnožavanja voćaka. Prilikom kalemljenja dolazi do sjedinjavanja podloge (hipobiot) i kalem grančice (plemka, epibiot) u novu životnu zajednicu (simbiot).  Tehnika kalemljenja počiva na aktivnosti tvornih tkiva (kambijuma) podloge i plemke na mestu dodira, što dovodi do obrazovanja kalusa i prijema kalema. Kalemljenjem postižemo da voćke brzo prorode, u mogućnosti smo da brzo razmnožimo nove sorte i ispitamo njihovo ponašanje u različitim agroekološkim uslovima.  Takođe, utičemo na kvalitet ploda izborom sorte i podloge, možemo da utičemo na vreme cvetanja, završetak vegetacije, smanjenje ili otklanjanje opasnosti od mrazeva, bolesti i štetočina. Postoji veliki broj različitih podela načina kalemljenja i to prema starosti komponenti, vremenu izvođenja, mestu izvođenja, broju kalemljenja (dvogubo, jednogubo), mada možemo reći da je najčešće u upotrebi podela prema načinu upotrebe plemke tj. da li se koriste kalem grančice ili samo pupoljci.

Kalemljenje pupoljkom može biti na budni ili spavajući pupoljak. U praksi kod nas se znatno više koristi spavajući pupoljak. Kalemljenje pupoljkom- očenjem je najznačajniji i najčešće primenjivan način kalemljenja i ima višestruke prednosti,moguća je masovna proizvodnja sadnica, kalem-grančice se racionalno koriste, tehnika kalemljenja nije komplikovana i postiže se visoka produktivnost rada, postiže se visok procenat prijema i do 95 %, ne prave se velike rane na podlozi, uspešno se izvodi skoro na svim vrstama voćaka, ne upotrebljava se kalem-vosak, ako se kalem ne primi pri prvom kalemljenju, ima vremena da se kalemljenje ponovi kasnije u istoj sezoni ili da se podloga iskoristi u narednoj sezoni za kalemljenje pupoljkom ili nekim načinom na zrelo dobijaju se sadnice ujednačenog kvaliteta.

Očenje se vrši u rastilima radi proizvodnje sadnica ili u voćnjaku radi kalemljenja posađenih podloga ili podloga proizvedenih na licu mesta u cilju podizanja voćnjaka. Najčešće se kalemi sa jednim pupoljkom. Ako se voćnjak podiže okulantima, kao što je nekad slučaj kod breskve, onda je sigurnije da se kalemi sa dva pupoljka umetnutih sa suprotne strane podloge.

Kalemljenje na spavajući pupoljak vrši se u drugoj polovini leta, u periodu fiziološke aktivnosti podloge i kada je kalem-grančica, odnosno pupoljak oformljen, zreo i sposoban da u povoljnim uslovima stvori letorast. Okalemljeni pupoljak ostaje u stanju mirovanja do proleća naredne godine. Može se desiti i da pupoljak krene tokom iste godine ako je kalemljenje obavljeno ranije, jesen bila vlažna i topla, i ako je okuliranje obavljeno ranije kod voćaka koje imaju dužu vegetaciju. Sreće se kod jabuke na vegetativnim podlogama, kruške na dunji i breskve na breskvi ako se ranije okulira. Ta pojava nije poželjna jer mlad letorast može da izmrzne tokom zime ako ne odrveni na vreme.

Kalemljenje na budni pupoljak se vrši pupoljkom iz tekuće vegetacije, obično u junu mesecu. Posle prijema kalem počinje da raste i do kraja vegetacije dobijamo sadnicu. Ovaj našin kalemljenja značajan je za breskvu u toplijim krajevima i primenjuje se za brzu proizvodnju sadnica. Uglavnom nema veliki značaj za masovnu proizvodnju sadnica.

Priprema podloga za ovakav način kalemljenja se vrši 15-20 dana pred kalemljenje. Treba odstraniti bočne grančice sa podloge do visine kalemljenja, ali je tu operaciju bolje vršiti pred samo kalemljenje ako ne postoje uslovi za zalivanje. Kod koštičavih voćaka treba ranije uklanjati bočne grane da bi se smanjila bujnost podloge, dok se kod jabučastih voćaka mora voditi računa o vegetativnoj masi i postizanju odgovarajuće debljine podloge. Ako se kod podloge zagrće osnova, kao što je slučaj kod oraha, koji se zagrće na 10 cm od zemlje, onda se na 1-2 dana pre toga ili na sam dan kalemljenja podloge odgrću. Nakon čišćenja, odgrtanja i kultiviranja rastila obavezno podloge očistiti krpom. Pred samo kalemljenje kalemar opet čisti podloge. Debljina  podloga na mestu okuliranja treba da je 6-10 mm, kod oraha 12-16 mm.

Za kalemljenje na spavajući pupoljak biraju se jednogodišnje grančice sa perifernog dela matičnog stabla. Grančice moraju biti zdrave, neoštećene i sa fiziološki zrelim pupoljcima. Mera kojom možemo ubrzati zrenje grančica je pinsiranje vrhova. Treba prvo skinuti kalem-grančice jedne sorte, pa kad se ona okalemi, naredne da bismo izbegli mešanje sorti. Kalem-grančice treba skidati ujutru ili uveče i odmah poskidati lisnu masu, s tim što se ostavlja 1/3 lisne drške. Očišćene grančice treba vezati u snopove, obeležiti etiketom, grupisati po sortama i čuvati u prohladnoj prostoriji (podrum ili hladnjača) do momenta upotrebe.

Pre kalemljenja treba odseći donji deo grančice na kojem su pupoljci slabi i nerazvijeni ili se na njoj nalaze cvetni pupoljci (trešnaj i višnja) i vršni deo grančice na kojem se nalaze nesazreli pupoljci. Kod svih voćnih vrsta treba uzimati duge i srednje razvijene mladare, jer se na njima nalaze vegetativni pupoljci. Kod oraha se kalem-grančice skidaju 2-3 dana pred kalemljenje, u trenutku kad je vršni pupoljak nabubrio a donji još nisu krenuli.

Očenje na spavajući pupoljak se u našim uslovima vrši od 20. jula do 15. septembra, što zavisi od vrste, uslova sredine, vremenskih uslova. Prerano kalemljenje može uticati na kretanje pupoljaka tokom jeseni. Ako se kalemi kasnije, postoji rizik da sokovi u podlozi prestanu ili uspore sa radom pa se kora lošije odvaja od drveta. Kalemljenje se vrši u jutarnjim i popodnevnim satima kad temperatura ne prelazi 25 stepeni. Orijentacioni redosled kalemljenja pojedinih vrsta: šljiva i kajsija na šljivu, orah na orah, kruška na sejanac kruške, trešnja i višnja na trešnju, breskva na breskvu, badem na badem, šljiva na džanariku, kruška na dunju, jabuka na vegetativne podloge, dunja i mušmula na dunju, jabuka na sejanac jabuke i trešnja i višnja na magrivu. Ranije treba kalemiti vrste koje ranije završavaju vegetaciju, starije, deblje i kržljave podloge. Kalemljenje očenjem na budni pupoljak u našim uslovima daje najbolje rezultate kada se vrši od kraja maja do kraja juna.

Tehnika kalemljenja očenjem se sastoji od nekoliko faza: pravljenja ureza na podlozi, skidanje pupoljka, umetanje pupoljka u napravljeni zarez i vezivanje kalema. Vezivanje kalema može vršiti sam kalemar ili vešt radnik nakon kalemljenja, ali u svako slučaju sve se mora obaviti za jedan minut. Urez može biti u obliku slova T, u obliku rimskog broja I, obrnutog slova T, u obliku prozora ili prstena. Najčešće se pravi urez u vidu slova T, a kod oraha u obliku prozora. Urez se pravi na glatkom i ravnom delu podloge na određenoj visini: jabuka i kruška na sejancu na 15-20 cm, jabuka na srednje bujnim i bujnim vegetativnim podlogama 20-25 cm, na slabo bujnim 25-30 cm, ostale vrste na 10-15 cm, a orah na 3-4 cm iznad zemlje. Urez se pravi tako što se prvo popreko zaseče kora u dužini od oko 1 cm a zatim se od sredine reza napravi uzdužni presek dužine 2-3 cm. Zatim se tupim delom kalemarskog noža odvoji kora od drveta toliko da se može umetnuti pupoljak.

Čim se napravi presek na podlozi skida se pupoljak. Kalem-grančica se uzima u levu ruku, s tim da kažiprst bude ispod pupoljka koji treba skinuti. Bazalni deo kalem-grančice okrenuti suprotno od tela, zatim zaseći koru na oko 1,5-2 cm ispod pupoljka i povlačenjem noža ka sebi skinuti pupoljak sa tankim slojem drveta na oko 1 cm iznad pupoljka. Pupoljak se skida jednim potezom noža. Ako je debljina drvenastog dela ispod pupoljka velika često ne dolazi do prijema kalema, pa je pogodno da ta debljina bude što manja kako bi preklapanje kambijuma bilo što veće. Ako se pupoljak skida bez drveta postoji rizik da se izvuče i srce (klica) pupoljka.

 

Savetodavac MSc Vladimir Čolović

DodatakVeličina
Image icon kalemljenje pupoljkom.jpg9.96 KB