Rezultati ispitivanja ukupnog sadržaja opasnih i štetnih materija u zemljištu na području opština Bačka Topola i Mali Iđoš

REZULTATI ISPITIVANJA UKUPNOG SADRŽAJA OPASNIH I ŠTETNIH MATERIJA U ZEMLJIŠTU NA PODRUČJU OPŠTINA BAČKA TOPOLA I MALI IĐOŠ

                 Ispitivanje sadržaja opasnih i štetnih materija u poljoprivrednom zemljištu vršeno je na uzorcima zemljišta koji su bili obuhvaćeni Planom realizacije aktivnosti kontrole plodnosti obradivog poljoprivrednog zemljišta u državnoj svojini na teritoriji AP Vojvodine u 2015 godini. Planom je predviđeno da se sa našeg područja delovanja (opština Bačka Topola i Mali Iđoš) u 2015 godini osnovna agrohemijska analiza (ukupan azot, lakopristupačni fosfor, lakopristupačni kalijum, kaclijum karbonat, humus i reakcija zemljišta) izvrši u hemijskoj laboratoriji PSS Bačka Topola d.o.o. (804 uzorka), a ispitivanje sadržaja opasnih i štetnih materija u zemljištu izvrši u hemijskoj laboratoriji PSS Zrenjanin d.o.o. (25 uzoraka).

               U ispitivanim uzorcima na sadržaj opasnih i štetnih materija u zemljištu određen je ukupni sadržaj metala, po metodi  EPA 7000B a priprema uzorka je izvršena po metodi EPA 3052.

Tabela br.1. Sadržaj opasnih i štetnih materija u zemljištu na području opština Bačka Topola i Mali Iđoš

Red.

br.

Bakar (mg/kg)

Cink (mg/kg)

Nikal (mg/kg)

Hrom  (mg/kg)

Arsen (mg/kg)

Živa (mg/kg)

Olovo (mg/kg)

Kadmijum (mg/kg)

 
 

1

13,38

45,00

22,58

21,77

3,29

0,31

14,26

0,89

 

2

12,87

42,25

20,08

18,39

4,44

0,33

12,55

0,84

 

3

14,33

40,01

21,34

19,57

4,29

0,50

15,06

0,80

 

4

12,60

38,31

19,98

18,84

3,84

0,51

14,26

0,82

 

5

11,84

38,23

19,87

17,17

5,29

0,45

14,06

0,95

 

6

13,02

37,36

18,55

15,99

5,10

0,47

13,76

0,83

 

7

12,22

37,33

19,30

18,33

5,03

0,38

14,40

0,82

 

8

13,46

39,03

22,81

19,35

4,13

0,52

14,73

0,68

 

9

18,98

29,78

17,22

13,43

4,75

0,51

17,58

0,86

 

10

24,62

34,97

18,94

15,12

4,19

0,42

12,59

0,82

 

11

24,17

30,48

17,43

13,75

3,25

0,46

11,36

0,82

 

12

29,98

30,62

15,37

12,39

5,19

0,48

13,15

0,76

 

13

16,10

39,11

19,12

16,28

3,93

0,56

14,18

0,86

 

14

38,97

37,48

17,75

12,94

4,16

0,38

13,95

0,71

 

15

12,52

36,59

20,39

19,20

5,00

0,46

14,43

0,64

 

16

13,11

40,23

21,53

20,59

3,76

0,38

15,79

0,86

 

17

11,73

33,87

19,30

17,23

4,05

0,43

14,07

0,65

 

18

14,02

41,29

22,71

20,96

5,11

0,47

16,98

0,99

 

19

13,68

41,37

22,68

19,82

3,02

0,49

17,82

0,90

 

20

12,64

37,56

21,47

18,84

2,85

0,52

15,75

0,81

 

21

12,48

38,10

20,89

18,90

3,87

0,47

14,96

0,82

 

22

12,07

35,32

19,96

17,75

3,03

0,53

11,41

0,71

 

23

14,69

39,39

22,38

17,76

3,94

0,32

16,05

0,84

 

24

14,06

42,09

21,39

16,54

4,21

0,52

15,69

0,96

 

25

13,89

41,65

22,17

16,62

4,03

0,48

15,39

0,94

 

Prosek

16,06

37,90

20,21

17,50

4,15

0,45

14,57

0,82

 

Min.

11,73

29,78

15,37

12,39

2,85

0,31

11,36

0,64

 

Max.

38,97

45,00

22,81

21,77

5,29

0,56

17,82

0,99

 

MDK

100

300

50

100

25

2

100

3

 

 

           U okviru ispitivanja ovih 25 uzorka zemljišta  nije izmeren sadržaj opasnih i štetnih materija veći od MDK za poljoprivredno zemljište.

 

Sadržaj bakra (Cu) u zemljištu

Bakar se u zemljištu nalazi iz primarnih (kao jednovalentan) i sekundarnih (kao dvovalentan) minerala. Bakar je mobilan u kiseloj sredini, dok se retencija bakra povećava sa povećanjem pH vrednosti i količinom organske materije u zemljištu. Bakar se adsorbuje na organskim i mineralnim koloidima. Mineral gline montmorilonit pokazuje najveću sposobnost adsorpcije bakra. Sadržaj bakra u ispitanim uzorcima se kreće u intervalu od  11,73 do 38,97 mg/kg  i nijedan ispitivani uzorak zemljišta ne prelazi MDK za sadržaj bakra.

Sadržaj cinka (Zn) u zemljištu

Cink se u zemljišnom rastvoru (mobilan) nalazi u obliku rastvorljivih soli ZnCl2, ZnSO4, Zn(NO3)2 i dr. Njegova mobilnost u direktnoj je zavisnosti od reakcije zemljišta. U alkalnoj npr. (krečnim zemljištima) njegova mobilnost naglo opada zbog taloženja u obliku hidroksida ili Ca-acetata. u alkalnoj sredini dolazi do adsorpcije Zn-a na karbonate Ca i Mg. Sadržaj Zn-a u zemljištu je promjenjiv i prvenstveno zavisi od matičnog supstrata, pH, sadržaja organske materije u zemljištu, CaCO3, teksture i dr. Sadržaj cinka u ispitanim uzorcima se kreće u intervalu od 29,78 do 45,00 mg/kg  i nijedan ispitivani uzorak zemljišta ne prelazi MDK za sadržaj cinka.

Sadržaj nikla (Ni) u zemljištu

Nikl je dosta rasprostranjen u mineralnoj i organskoj formi u zemljištu. Kao i kod ostalih elemenata, i na njegov sadržaj i mobilnost u zemljištu utiče reakcija tla, organska materija i glina. Količine mobilnog nikla nisu direktno toksične za biljke ako u zemljištu ima dosta kalcijuma koji umanjuje toksično delovanje većih količina nikla. U okviru ovog ispitivanja, nijedan ispitivan uzorak ne prelazi MDK za poljoprivredno zemljišt, a sadržaj nikla u uzorcima se kreće u intervalu od 15,37 do 22,81 mg/kg

Sadržaj hroma (Cr) u zemljištu

Hrom osim iz matičnog supstrata, u zemljište dospeva i antropogenim putem (iz mineralnih đubriva, atmosferskog depozita i dr.). Trovalentni hrom se često javlja u prirodi, dok se četverovalentni hrom javlja vrlo retko. Trovalentni hrom je mikronutrijent, a nalazi se u stenama, zemljištu, biljkama, životinjama i vulkanskoj prašini i vazduhu. Sadržaj hroma u ispitanim uzorcima se kreće u intervalu od  12,39 do 21,77 mg/kg  i nijedan ispitivani uzorak zemljišta ne prelazi MDK za sadržaj hroma.

Sadržaj arsena (As) u zemljištu

Arsen se u prirodi pojavljuje u organskoj i anorganskoj formi. Za organske forme se smatra da su relativno netoksične osim onih sintetski stvorenih i razvijenih za komponente pesticida. Antropogeni izvori arsena u zemljištu su, najčešće, blizina industrije za preradu metala i nekadašnja primena pesticida na bazi arsena. U prirodi arsen je uglavnom vezan u različite geološke formacije iz kojih najčešće proceđivanjem dospeva u vodene tokove. U okviru ovog ispitivanja, nijedan ispitivan uzorak ne prelazi MDK za poljoprivredno zemljište, sadržaj arsena u uzorcima se kreće u intervalu od  2,85 do 5,29  mg/kg.

 Sadržaj žive (Hg) u zemljištu

 

Živa se u prirodi nalazi u različitim hemijskim oblicima i njezini metilni Hg spojevi čine najveću opasnost čovečanstvu. Utvrđeni su različiti nivoi žive zavisno od sredine gdje su izvori izloženosti za čoveka, kao i njihov sadržaj koji dovodi do toksičnog rizika. Sadržaj žive u ispitanim uzorcima se kreće u intervalu od  0,31 do 0,56 mg/kg  i nijedan ispitivani uzorak zemljišta ne prelazi MDK za sadržaj žive.

Sadržaj olova (Pb) u zemljištu

 

Olovo u zemljištu uglavnom je vezano za matični supstrat. Olovo se u zemljištu “udružuje” sa mineralima gline (naročito ilitom), zatim Mn-oksidima, Fe i Al hidroksidima i naročito sa organskom materijom zbog čega je povišena koncentracija olova uglavnom blizu površine tla.  U okviru ovih ispitivanja, nijedan uzorak ne prelazi MDK za poljoprivredno zemljišt, a sadržaj olova u uzorcima se kreće u intervalu od 11,36 do 17,82 mg/kg

 

Sadržaj kadmijuma (Cd) u zemljištu

Kadmijum je elemenat sa vrlo toksičnim delovanjem za biljku, životinje i čoveka. Ima ga naročito u magmatskim i sedimentnim matičnim supstratima gde je uglavnom vezan za cink (Zn), ali ima jak afinitet i prema sumporu (S). Rastvorljivost kadmijuma u zemljištu je u visokoj zavisnosti od pH vrednosti zemljišta. Tako Cd adsorbovan u zemljištu na pH iznad 7,5 i nije lako pokretljiv, uglavnom je kao CdCO3 i Cd3(PO4)2. Takođe, značajano je i vezivanja kadmijuma adsorpcijom za organsku materiju i minerale gline u zemljištu. Sadržaj kadmijuma u ispitanim uzorcima se kreće u intervalu od  0,64 do 0,99 mg/kg  i nijedan ispitivani uzorak zemljišta ne prelazi MDK za sadržaj kadmijuma.

                 Na rastvorljivost i pristupačnost mikroelemenata i teških metala u zemljištu, u najvećoj meri, utiče pH reakcija zemljišta, sadržaj organske materije, mehanički sastav zemljišta (udeo frakcije gline), zatim sadržaj kalcijum karbonata i pristupačnog fosfora u zemljištu.

                  Na osnovu dobijenih rezultata ispitivanja zemljišta u 2015 godini na sadržaj opasnih i štetnih materija na području opština Bačka Topola i Mali Iđoš može se zaključiti: 

·         Sadržaj opasnih i štetnih materija bio je dosta varijabilan ali nije prelazio dozvoljene vrednosti (MDK) ni u jednom ispitanom uzorku zemljišta.

·         Zemljišta  sa područja opština Bačka Topola i Mali Iđoš ne karakteriše veći sadržaj teških metala litogenog porekla.

·         Rezultati ispitivanja su pokazali da u pogledu sadržaja opasnih i štetnih materija, zemljište nije zagađeno, odnosno nema zagađenja antropogenog porekla.

·         Na ispitivanom području se i ne očekuje prisustvo većih količina pristupačnih formi metala usled prisutne visoke pH vrednosti, visokog udela čestica gline i praha na ispitivanom zemljištu. Ove karakteristike zemljišta utiču na manju mobilnost metala i njihovu pristupačnost biljkama.

·         U pogledu sadržaja opasnih  materija na području opština Bačka Topola i Mali Iđoš ne postoje potencijalni rizici za proizvodnju kvalitetne i zdravstveno bezbedne hrane.